Şili'de 11 Eylül Darbesi Nasıl Gerçekleşti?


11 Eylül, 2015    Kitap



*Salvador Allende'nin hayat çizgisiyle Şili Devrimi'nin yolu birbirinden ayrılamaz. Allende 25'inde Marmaduque Grove'nin Şili Sosyalist Cumhuriyeti'nin kuruluşuna katıldı, 31'inde Sağlık Bakanı oldu, 34'ünde Sosyalist Parti Genel Sekreterliği yaptı. 1945'te senatör olan Allende 1952'de Halk Cephesi'nden başkan adayı oldu. 1958'de Başkanlık Seçimi'nde ikinci oldu. 1964'te %38 oy almasına karşın Sağın bir cephe olarak desteklediği Eduardo Frei'yi geçemedi. Ancak 1952'de aldığı 50 bin oya karşın 1964'te bir milyon yurttaşın desteğini kazanmıştı. 1966'da Senato Başkanı, 1967'de Havana'daki "Üç Dünya Konferansı"nda delegasyon başkanıydı. Ekim Devrimi'nin 50. Yılında Moskova'da 1968'de Kore, Vietnam, Kamboçya ve Laos'daydı.

4 Kasım 1970'te Allende'nin Kongre tarafından başkanlığı onaylandı. 5 Kasım 1970'te Henry Kissinger Başkan Nixon'a geçtiği 8 sayfalık bilgi notunda Şili'de Allende'nin iktidara gelmesini bu yarıküredeki en büyük meydan okuma olarak tanımlıyordu. Kissinger adeta telaşla kaleme aldığı notta Allende'nin bir ya da iki yıl içinde Şili'de bir sosyalist devlet inşa edeceğini ve ABD'yi bu yarıküreden kovacağını söylüyordu. Şili, SSCB ve Küba'yla aynı kampta yer alacak veya Titocu bir bağımsız yol izleyecekti.90 Şili'de Marksist bir hükümetin yasal seçimle iktidara gelmesine göz yumulması halinde meşrulaşacak ve dünyanın geri kalanında aynı sonuçla karşılaşılması
kaçınılmaz hale gelecekti.
 
CIA, Şili Silahlı Kuvvetleri'ni darbeye zorladığında anayasalcı Genelkurmay Başkanı René Schneider direndi. Bunun  üzerine faşist bir çeteye General Schneider'i kaçırma görev, verildi. 19 Ekimde gerçekleşen eyleme direnen Schneider çatışmaya girdi ve hayatını kaybetti. Yerine gelen Genelkurmay Başkanı olan General Carlos Prats da anayasaya sadık kalarak darbeye destek vermedi. 
 
Allende -Küba'dan farklı olarak- demokratik burjuva devletinin kurumlarını sürdürerek ekonomik ve sosyal dönüşümü gerçekleştirmeye çalıştı. Kuzey Amerikan şirketleri ve Şili egemen sınıfının tüm sabotaj ve engellemelerine rağmen ekonomik bağımsızlığın temellerini atmaya yöneldi. Şili Devleti'nin ABD bankalarındaki hesapları bloke edilmişken IMF'nin sunduğu kredileri ve anlaşma önerilerini elinin tersiyle itti. Ekonomik dönüşüm emperyalist şirketlerin elindeki Şili kaynaklarının ulusallaştırılması ve egemen sınıfın mülklerinin ve sermayenin halklaştırılması temelinde yürütüldü. Kısa sürede gelir dağılımı emekçi sınıflar lehine düzeldi. Halkın gelir düzeyi artırıldı. Enflasyon ve fiyatlar kontrol altına alındı. Her Şilili çocuk için devlet günlük yarım litre süt vermeye başladı. Allende'yi yükselten toplumsal hareket Latin Amerika'da büyük oranda gücünü işçi sınıfından alan ve emekçi sınıfın en çok politikleştiği dönem olarak tarihe geçti.
 
29 Haziran 1973'te Albay Roberto Soupel'in yönettiği bir alayın darbe girişimi Genelkurmay
Başkanı Prats tarafından bastırıldı. 27 Temmuz 1973'de Allende'nin yaveri donanma albayı Arturo Araya faşist çete tarafından evinde öldürüldü. Bu süreçte ordu bölündü ve General Prats 21 Ağustosta istifa etmek zorunda kaldı. Yerine yardımcısı Augusto Pinochet geldi. 
 
6 Eylül 1973'te Şili sularında ABD ve Şili Silahlı Kuvetleri tarafından gerçekleştirilen UNİTAS tatbikatı başladı. 11 Eylül sabahı Şili savaş filosu Valparaiso'ya geri dönerek işgal planını
uygulamaya geçti. Önce donanmadaki yurtsever subaylar kurşuna dizildi. Allende Başkanlık Sarayı Moneda'da, tankların ve uçakların bombardımanı altında, pazarlıksız biçimde direndi. Ordu birlikleri içeri girmeye başladığında, öğle üç sıralarında, Fidel Castro'nun ona hediye ettiği Kalaşnikof AK-47 tüfeğiyle intihar etti.
 
*Bu yazı LATİN AMERİKA'NIN DEVRİMCİ TARİHİ'inden alıntıdır
(LATİN AMERİKA'NIN DEVRİMCİ TARİHİ, Şili Devrimi ve Dr. Salvador Allende Gossens, sayfa 172'den 177'e, Kaynak Yayınları) 
 
 
 
 
 

Videolar






Latinamerikainfo | Copyright 2014 | Sitemizde Kullanılan Tüm Yazı ve İçerikler Özgür UYANIK'a aittir. İzinsiz ve İsim Belirtmeden Kullanılamaz. Tüm Hakları Saklıdır.