Keşif mi istila mı?

Kolomb’un Amerika’ya varışı, genel deyişle “keşfi” tartışmasız insanlık tarihinin en önemli başlangıçlarından biridir. Ancak bu kıtaya belki de en son İspanyolların vardığı da artık çok iyi bilinen bir gerçektir. Her ne kadar “Müslümanların” Amerika’ya geldiğine dair somut bir veri yoksa da binlerce yıldır Asyalılar, Çinliler, Vikingler, Polinezyalılar ve Afrikalıların burayı ziyaret ettiği arkeolojik verilerle kanıtlıdır. Kolomb’un Hindistan sandığı bu yeni kıtaya ulaşmasının asıl önemi, hesap edilemeyecek kadar zengin doğa, maden ve insan kaynağının Avrupa tarafından istilasına yol açmasıdır. Peki bunu neden başkaları değil de (mesela 1421’de Amiral Zheng He komutasında dev bir Çin deniz filosu Amerika’ya gelmişti) Avrupalılar gerçekleştirdi? Bir teoriye göre batı burjuvazisinin gelişmişliğinin bir göstergesiydi Kolomb’un Amerika’ya varışı. Söz konusu teoriye göre Asya’da feodalizm, böyle yaratıcı bir üst sınıfın doğmasına izin vermiyor ve sadece kendi toprakları üzerindeki egemenlikle ilgileniyordu. Oysa Kolomb’un İspanya’sında, keşif sırasında, bir sanayinin, ulusal birliğin ve politikaya etki eden bir burjuva sınıfının olmadığını nettir. Buna karşın çok güçlü ve geniş bir din sınıfı vardı. Bu yüzden Marx, İspanyadaki rejimi Avrupadaki monarşilerden çok Türkiyedeki gibi bir "Asyatik despotizme" benzetir. Buradaki “tarihsel zor” burjuvazi değil, Hindistan yolunun Türk, Arap ve Asya güçlerinin egemenliğine geçmesidir. İspanyolların birkaç yüz adamla koskoca Aztek ve İnka krallıklarını yıkmaları, Avrupalıların istila konusunda heveslerini artırdı. Devamında ticaret çağının başlaması ve Amerika’dan taşınan altın, İspanya’nın geri kalmasına neden olurken diğer Avrupa güçlerindeki endüstriyel ve sınıfsal gelişmeye önemli bir katkı sundu.

LATİN AMERİKA'NIN DEVRİMCİ TARİHİ, KAYNAK YAYINLARI