Latin Amerika'da Sol Yıkılıyor mu? -2-

1.       Ulusal Para Birimi Bolivar’ın önlemeyen değer kaybı:

“Sistema Complementario de Administración de Divisas” tarafından belirlenen para rejimine göre birkaç döviz değeri bulunuyor. Fakat sonuç olarak karaborsada ABD doları resmi rakamın çok üzerinde işlem görüyor. Birçok ihtiyacını dışarıdan karşılayan Venezuela’da bu durum yüksek enflasyonun nedenlerinden birini oluşturuyor.

Chávez'in sabit kur politikasında 2010 Ocak'ında bir "düzeltme" yapıldı. Öncelikle ulusal para birimi Bolivar %21 devalüe edilerek dolar karşısında 2,60'a sabitlendi. Buna rağmen karaborsada 1 ABD Doları= 6,50 Bolivar'a satın alınıyordu. Hükümet yaptığı devalüasyona bir de "petro-dolar" değeri biçti. Petrodolara göre –meşrubattan cep telefonuna, bilgisayardan tekstile- ithal malların alım ve satımında 1 Dolar= 4,30 Bolivar değerindeydi. 2014’te resmi kura göre dolar 6 Bolivar’dan işlem görürken sokakta 100 Bolivar’a çıktı. Bu Raporun sunulduğu hafta 2015 Aralık ayı sonu için Havaalanlarında 1 Dolar=580 Bolivar’dan, karaborsada ise 1 Dolar=865 Bolivar’dan işlem görüyordu.

Hükümet her ne kadar dövizi çapaya bağlamışsa da dövizin kontrolünde başarısız olduğu açıktır. Üstelik karaborsada toplanan dövizin de en büyük alıcısı yine Venezuela devletidir.

2.       Yüksek Enflasyon ve alım gücünde düşme

Doların çapaya bağlanması politikasının bir gerekçesi hiper enflasyonun önlenmesiydi. Fakat sürece yayılmış biçimde de olsa yüksek enflasyon Venezuela’nın gerçekliği haline geldi.

Venezuela Merkez Bankası (BCV), INE 2014 enflasyonunu %68,5 olarak açıklamıştı. Fakat 2015 için bu rakamın %100’ü bulduğu kesindir. Bu yüksek enflasyon tüketicilerin alım gücüne çok büyük bir darbe vurdu. Hükümet ücretlere zam açıklar açıklamaz fiyatlar yükseliyor, alım gücü yeniden düşüyor.

Venezuela’da enflasyonun önemli bir kaynağı spekülasyonlardır. Spekülatörler malları depolarda bekleterek ve piyasaya kontrollü biçimde sunarak yüksek karlar elde ediyorlar. Bu aynı zamanda hükümetin fiyat kontrolü politikasına karşı yapılan bir eylem. Yalnızca fiyatlar yükselmiyor, halk gündelik ihtiyaçları satın almak için uzun kuyruklarda beklemek zorunda kalıyor. Bu da hükümete yönelik tepkiyi arttırıyor.

3.       Petrolde değer kaybı ve Üretim Sorunu

Venezuela bağımsızlığını kazandığından beri egemen sınıflar tarafından mono prodüktor olarak sınırlandı. 19. Yy’da kahve üreticisi ve ihraççısı olan bu ülke, 20. Yy’da tamamen petrole döndü. Sadece teknoloji ve makine ihtiyacı açısından değil günlük tüketim malzemelerinde de dışa bağımlı hale getirildi. Ülkede makine, tüketim malları, araç ve ticaret için ihtiyaç duyulan her şey için ihracat yaparak dışarıdan dolar edinmek zorunluluk haline geldi. Bu yapı Venezuela iç pazarını daralttı.

İhracatının %85’inden fazlasını petrolden ve petrolle ilişkili ürünlerden sağlayan Venezuela, petrol fiyatlarındaki düşmeden olağanüstü biçimde etkilendi. Petro-varil 140 dolarken işler iyi kötü yürüyordu. 100 dolara indiğinde problem vardı. Şimdi 36 Dolar düzeyinde ve durum felaket. Venezuela ekonomisinin 2015’te %10 küçüldüğü tahmin ediliyor.

Venezuela ekonomisi hala ilkel biçimde işliyor. Büyük bir ekonomik teknolojik bağımlılık altında, çok az katma değer üretip hammadde ihraç ederek, karşılığında halkını yoksullaştırma pahasına yüksek katma değer içeren ürünler ithal etmek zorunda kalıyor. Tarihsel sorunu üretim temelli bir ekonomi yaratamamış olması. Daha önce sadece elitlerin faydalandığı, son 15 yıldır Bolivarcı Devrim’in halka aktardığı petrol geliri de aşırı bir tüketim kültürü geliştirdi.

4.       Verimsiz Kamulaştırmalar

Diğer bir başlık, Bolivarcı Devrim’in temel karakteri olan, kamulaştırmaların verimsiz ve atıl yatırımlara dönüşmesi. Toprak reformu ve özel banka kamulaştırmalarında boşa ödenen milyarlarca dolar ekonomiye zarar verirken, batı merkezli şirketler için iyi bir ticaret oldu.

Çelik üreticisi SIDOR 2008’de kamulaştırıldı. Geçen süre içinde işçi sayısı üç katına çıkarılarak 15 bine ulaştı. Fakat 2007’de 4,2 milyon ton olan çelik üretimi 2014’te 1,5 milyon tona kadar düştü. Üretilen çelik mafya elinde karaborsada satılır hale geldi. Pazar fiyatı spekülatif biçimde arttı.

2005 ile 2011 yılları arasında 3555 kamulaştırma yapıldı. Bu süre içinde 4 bin üretim noktasının kapandığı iddia edilmektedir.

Gelinen noktada Venezuela’da halkın büyük kısmı sürmekte olan ekonomik modele güvenmiyor ve kamulaştırmaların ekonomiye ağır zarar verdiğini düşünüyor.

5.       Popülist Sübvansiyonlar

Venezuela halkı dünyanın en ucuz benzinini kullanıyor. Bu nedenle Venezuela'da büyük Amerikan jipleri tercih ediliyor. Hükümetin benzine desteğinin bütçeye yükü ise yıllık 10 milyar dolar olarak hesaplanmaktadır.

6.       Yolsuzluklar

Yolsuzluk tüm Venezuela’nın ve yer aldığı Karayip bölgesinin belirgin karakteridir. Burada kaçakçılık gibi yolsuzluk ve rüşvet tarihseldir. Bolivarcı Devrim’in bu konuda karnesi iyi sayılamasa da mücadele edilmediğini söylemek haksızlık olacaktır. Chávez hükümeti bakanlarından Raúl Isaías Baduel 2010’da, General Cruz Weffer 2013’te, General López Hidalgo 2000’de ve 2014’te Çin fonlarıyla ilgili yolsuzlukta onlarca kişi yargılanıp ağır cezalara çarptırıldılar.

Yolsuzlukların bir çoğunun hükümet programlarından kaynaklanması ise rejim açısından büyük prestij kaybına neden olmaktadır. 2000 yılında “Plan Bolivar”la başlayarak bugüne gelen bir dizi hükümet planında büyük paralar buharlaştı. Bolivarcı yönetimin halk yararına sosyal programları uygulamak için serbest bıraktığı fonlarda önemli kayıplar gerçekleşti. Sonuçta hükümet halka verdiği sözü tuttu ama bürokrasi, orta kademeler ve iş yapıcılar fonlarda önemli yolsuzluklar gerçekleştirdi.

Asıl önemli kayıp kalemi, kuşkusuz hükümetin döviz politikasından kaynaklandı. Venezuela’da döviz çapaya bağlandıktan sonra hükümet yurt dışı yolculukları ve dış ticaret için ayrı fon belirledi. Sade yurttaşların ülkeden çıkarken 3 bin dolar nakit alıp, ülke dışında da bir o kadar kart çekimi  yapabilmesi sağlandı. Hükümet doları sokaktakinden çok aşağıya sattığından bu birçokları için geçim kapısı haline geldi. Dış ticaret yapma yetkisi olan firmalar ise çok büyük yolsuzluklar gerçekleştirdi. Döviz satmadan sorumlu kurum CADIVI(yeni adıyla CENCOEX) başkanı 2013 yılında 25 milyar dolar dolayında yurt dışına yapılan ödemenin aslında karşılıksız olduğunu tespit ettiklerini açıklamıştı. Firmalar hükümetten ucuz dolar elde ederek çok büyük vurgunlar yaptı.

Muhalefetin de birçok yolsuzluğun içinde olduğu ortaya çıktı. Aragua valisi Didalco Bolivar ve ortağı, Ferrominera Demir Şirketi Başkanı Radwan Sabbagh, muhalefet liderlerinden Leopolde Lopez, muhalefet milletvekili Richard Mardo yolsuzluktan yargılandı.