Latin Amerika'da Sol Yıkılıyor mu? -4-

Sarsılan İşçi Partisi Yönetimi

İşçi Partisi(PT) hem bir parti örgütlenmesi hem de geniş bir kitle hareketi tarafından iktidara taşındı. Parti 1988’den başlayarak Brezilya’nın en büyük nüfuslu kentlerinin yer aldığı Rio Grande Sur ve Porto Alegre’nin yönetimlerini kazandı. Başkanı Lula da Silva dahil en önemli liderleri işçi liderliğinden gelen PT, Sao Paulo 1997 ve Porto Alegre 2000-2001 Sosyal Forumlarını gerçekleştirdi.

İşçi Partisi iktidarının “Sıfır Açlık”, “Aile Torbası” ve “Benim Evim, Benim Hayatım” gibi sosyal programları sayesinde, 22 milyon Brezilyalı mutlak yoksulluktan kurtuldu. İşsizlik ve çocuk işçi sayısı azaldı. “Herkes İçin Üniversite”, “Öğrenci Finans Fonu”, “İş ve Teknik Eğitime Geçiş İçin Ulusal Program”lar sayesinde okula kayıtlı öğrenci sayısı katlanarak arttı.

Fakat bu, ülkedeki bazı gerçekleri düzeltemedi: nüfusun %10’luk kesimi milli gelirden %0,7 pay alırken en zengin %10 Milli gelirin %47’sine sahip. Her ne kadar PT iktidarı değişik kereler Toprak Reformu gerçekleştirmiş olsa da %1’lik kesim ülke topraklarının %46’sına sahipken 17 milyon topraksız köylü bulunuyor.

Bununla beraber 1990-2002 yılları neoliberal yönetimlerle 2003-2012 İşçi Partisi yönetimleri arasında başarı farkı açıkça görünüyor: %9,1’e karşı %5,8 enflasyon; GSMH ortalama artışı %0,8’e karşı %2,2; kamu borçları oranının %11,7’den %3,5’a düşmesi; yabancı para rezervinin %0,3’ten %25,7’ye çıkması. 2002-2010 arasında Brezilya ihracatı dolar bazında %146, ithalatı ise %85 oranında arttı.

2003-2012 yılları arasında gelir dağılımındaki eşitsizlik azalırken reel ücretlerde üretim artışının üzerinde bir yükselme gerçekleşti(Üretim %13,2, reel ücretler %20,8 arttı). Ayrıca ucuz kredi olanağı, tüketimin artmasını sağladı. Ulusal Kalkınma Bankası fonlarıyla “Büyümeyi Hızlandırma Programı” hayata geçirildi. Bu program ülkede dev hidroelektrik santraller, limanlar, dünya kupası için stadyumlar gibi bayındırlık hizmetlerini finanse etti. İşsizliğin düşmesine de büyük katkıda bulunan bu program aynı zamanda kamu harcamalarının olağanüstü artmasına yol açtı.

İşçi Partisi lideri Lula da Silva, 2002’de Brezilya Devlet Başkanı seçildi. PT’nin en başarılı olduğu bu seçimde milletvekili sayısı 91’di. 513 koltuğun bulunduğu mecliste bugün PT 70 milletvekiline sahip. Mecliste 21 parti temsil ediliyor.  Bu şartlarda Brezilya’da bir partinin tek başına ülkeyi yönetmesi imkansız olduğundan her başkan gibi o da kalıcı olmayan ittifaklara yöneldi. En büyük sorun da parti programının vaatlerinin gerçekleşmesi noktasında ortaya çıktı. Uluslararası sermayeye eklemlenmiş  siyaset odaklarına tavizler verirken onlardan halkçı yasalar çıkarmak için destek aldı. Tabi, bu bedava gerçekleşmedi. Her muhalefet milletvekiline önemli miktarda rüşvet verildi.

Lula’nın başkanlığa gelişinin üzerinden henüz iki yıl geçmeden Eylül 2004’te Brezilya Çalışma Partisi (PTB) milletvekillerine verilen rüşvet basına yansıdı. Aslında Brezilya siyasetinde çok alışıldık olan bu durum söz konusu İşçi Partisi olunca bir skandal olarak basında yer aldı. Rüşvet hadisesi Lula yönetimine ağır bir darbe vurdu. Başkan Lula’nın “sağ kolu” José Dirceu ve Partinin eski başkanı José Genoíno dahil 38 PT yöneticisi yargılandı. Olay devlet Petrol şirketi Petrobras’a kadar uzandı. Zira PT, karşıtlarını etkisizleştirmek için petrol rantını dağıtmaya başlamıştı. Petrobras yargılamasında dünyanın en büyük inşaat şirketlerinden biri olan Odebrecht’in sahibi Marcelo Odebrecht’in tutuklanması, çatışmanın boyutunu gösteriyordu. Tüm bunlar olurken İşçi Partisi “iktidardaydı”.

Geçen Nisan ayında PT’nin eski Hazine Bakanı Joao Vaccari’nin tutuklanmasıyla Petrobras skandalı şimdiki başkan Dilma Roussef’e kadar uzandı. Lula’nın halefi İşçi Partisi liderlerinden Başkan Dilma geçen yıl %1 farkla başkanlık koltuğuna oturmuştu. Fakat Dilma, mecliste çoğunluk desteğini yitirdi. Sağ muhalefet Dilma’nın başkanlığını düşürüp yargılanmasının yolunu açmak için girişimlerde bulundu. Ancak henüz başarılı olamadı.

Politik Krizin Temelindeki Ekonomik Nedenler

Brezilya son 25 yılın en zor dönemini geçiriyor. Brezilya ekonomisi 2015’i %3 küçülerek atlatabildi. İşsizlik %7,6’ya çıkarken yeni iş olanaklarının yaratılması olanaksız görünüyor.

Brezilya dünyanın en büyük soya, et, şeker ve kahve ihracatçısı konumunda. Mısır, demir minerali ve çelikte ise dünya ikincisi. Bu ürünlerin dış satımda kapsadığı oran %62’yi buluyor. 2015’te ihracat gelirinin neredeyse %20 oranında azalmasında bu ürünlerin Pazar fiyatındaki düşmenin de etkisi var.

2015’te sadece otomobil üretimi %16 düşerken, sanayi üretimi de bir önceki seneye göre  %25 oranında azaldı.

Brezilya hükümeti ekonomi dengelerini ayarlama yoluna gitti. Bazı bakanlıkların kaldırılması dahil harcamalar en aza indirildi. Yakıt ve banka transferlerinden alınan vergiler artırıldı. Ulusal para birimi “Real” 2015’te %36 devalüe edildi. Brezilya Merkez Bankası, yıllık faizleri %10’dan %14,25’e çıkardı.

Ayrıca kredilerde ve kamu harcamalarında indirime gidildi. Buna rağmen Ekim ayı enflasyonu %10 düzeyindeydi. Sonuçta kamu borç faizlerinin de ödenmesiyle GSMH’nın  %4’e yakını eridi.